Hangi Padişah Içkiyi Yasakladı

Osmanlı Sokaklarında Tavizsiz Bir Yönetim: IV. Murad ve Meşhur Yasakları

Osmanlı İmparatorluğu'nun altı asrı aşan uzun tarihinde padişahlar, hem toplumsal ahlakı ve İslami kuralları muhafaza etmek hem de devlet asayişini sağlamak maksadıyla zaman zaman içki, meyhane ve kahvehane kullanımlarına kısıtlamalar getirmiştir. Kanuni Sultan Süleyman veya I. Ahmed gibi padişahların dönemlerinde de alkol yasakları uygulanmıştır. Ancak tarih sayfalarında "içkiyi, tütünü ve kahveyi en sert, en tavizsiz şekilde yasaklayan padişah" denildiğinde akla tartışmasız tek bir isim gelir: Sultan IV. Murad.

Yasakların Arkasındaki Gerçek Sebepler Nelerdi?

IV. Murad'ın tahta çıktığı ilk yıllar, çocuk yaşta olması sebebiyle annesi Kösem Sultan'ın ve sadrazamların gölgesinde geçmiş, devlet otoritesi büyük yara almıştı. Yeniçeri zorbalarının sokaklarda terör estirdiği, paşaların isyanlarla katledildiği bir dönem yaşanıyordu. Fiziksel gücü ve zekasıyla yetişkinlik çağına ulaşıp idareyi demir yumrukla eline alan genç padişahın, bu yasakları koyarken temel amacı dini olmaktan çok siyasi ve toplumsaldı.

Yasakların fitilini ateşleyen en büyük olay 1633 yılındaki Büyük İstanbul Yangını oldu. Cibali'de başlayan ve rüzgarın etkisiyle şehrin üçte birini kül eden bu felaketin, bir tütüncü dükkanında dikkatsizce içilen tütünden kaynaklandığı söylentisi yayıldı. Bu olay IV. Murad'a beklediği fırsatı verdi.

Meyhaneler ve Kahvehaneler Neden Hedef Alındı?

IV. Murad çok iyi biliyordu ki; yeniçerilerin, sipahilerin ve devlet otoritesinden hoşnut olmayan güruhların bir araya gelip isyan planları yaptıkları, dedikodu ürettikleri ve devleti eleştirdikleri toplanma merkezleri kahvehaneler ve meyhanelerdi. Padişah, sadece içkiyi değil, toplanma yerlerini de ortadan kaldırmak için şu adımları attı:

• Tüm meyhaneler, kahvehaneler ve afyon tekkeleri acımasızca yıktırıldı.
• Tütün içmek, kahve tüketmek ve şarap satmak kesin bir dille yasaklandı.
• Yatsı namazından sonra sokaklarda fener veya mum yakmadan gezilmesi suç sayıldı, asayiş sorunları kökünden çözülmeye çalışıldı.

Bu yasakların en çarpıcı kısmı uygulanma şekliydi. IV. Murad ferman yayınlamakla yetinmedi; geceleri derviş, tüccar veya asker kıyafetleri giyerek (tebdil-i kıyafet) İstanbul sokaklarında bizzat devriyeye çıktı. Yasaklara uymayan, gizlice içki veya tütün satan kişileri anında tespit ederek tavizsiz şekilde idam ettirdi. Onun dönemi, Osmanlı tarihinin asayiş açısından en disiplinli ama aynı zamanda en korku dolu yıllarından biri olarak hafızalara kazındı.